Het klassikaal onderwijs verliep in Nederland volgens het jaarklassensysteem. De leerlingen zaten een schooljaar lang bij dezelfde meester of juffrouw, waarvan ze in vrijwel alle vakken les kregen. Soms waren er vakleerkrachten voor gymnastiek of muziek. Na het schooljaar gingen de leerlingen bij voldoende prestaties over naar de volgende klas. Waren de schoolresultaten te laag,…
Het woord carillon is een verbastering van quadrillon. In dat woord is het getal vier te herkennen. Het betekende oorspronkelijk een wekkering of voorslag, vier klokjes die een melodietje speelden om de uurslag aan te kondigen. Een beroemd voorbeeld daarvan vindt men in Engeland waar veel torens de Westminster chimes laten horen zoals op de…
Door de eeuwen heen heeft de klassieke kunst, zowel beeldende kunst als schrijfkunst, mensen weten te inspireren. Hoe en op welke wijze is te lezen in de receptie van zijn geschiedenis. Deze term duidt aan wat er feitelijk gebeurt: iets uit het verleden, uit de antieke tijd, wordt in een latere tijd ‘in ontvangst genomen’. Wie…
Maansteen wordt al sinds de oudheid als edelsteen bewerkt. De Romeinen bewonderden maansteen, omdat zij geloofden dat deze bestond uit gestolde manestralen. Zowel de Grieken als de Romeinen associeerden maansteen met hun maangoden en -godinnen. Meer recent was maansteen populair tijdens de Jugendstil-periode. De Franse edelsmid René Lalique en anderen maakten grote aantallen sieraden met…
Griep of influenza is een ziekte die door het influenzavirus wordt veroorzaakt. Dit virus infecteert de luchtwegen. Veel mensen zeggen griep te hebben als ze in de winter of de herfst door een verkoudheidachtige ziekte met wat koorts worden getroffen, maar hierbij gaat het meestal om een gewoon verkoudheidsvirus. Echte influenza leidt bij de meeste…
Na de Tweede Wereldoorlog verwijderde de Amsterdamse museumdirecteur jhr. Willem Sandberg de lijsten van veel van de in het Stedelijk Museum tentoongestelde werken en verving ze door uniforme lijsten, die de aandacht niet van de schilderijen af zouden leiden. Pas na de tentoonstelling “Prijst de lijst” in het Amsterdamse Rijksmuseum werd er weer meer aandacht…
Faust is de titel van misschien wel het bekendste werk van de Duitse literaire schrijver Johann Wolfgang von Goethe, geïnspireerd op de zestiende-eeuwse medicus Johann Faust en de van deze persoon afgeleide (en vooral door Goethes werk tot ontwikkeling gekomen) Faustlegende. In dat verhaal verkoopt Dr. Faust zijn ziel aan de duivel, de boosaardige Mephisto, en…
Een ouder is een individu dat een of meer nakomelingen heeft. In de biologische zin heeft elk levend wezen een of twee ouders, resp. bij ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting. Ouders hebben, vooral bij hoger ontwikkelde organismen, vaak een rol in de verzorging van het nageslacht. Men spreekt ook dan van een ouder, als deze deze…
Puur betekent – dat wat onvervalst is. Hetgeen dat ooit was en niet meer is veranderd – misschien te voorschijn komt als niemand kijkt of oplet. Dat wat jij bent en ik zonder invloed van anderen – zonder invloed van elementen. Puur kan ook indicatie geven van hoedanigheid of aard. Pure wanhoop – pure liefde, pure verwarring. Puur…
Eigennamen kunnen zich in de taal tot soortnaam ontwikkelen en verliezen daarmee hun hoofdletter. De plaatsnaam Bordeaux kan zo worden onderscheiden van de soortnaam bordeaux, waarmee een wijn wordt aangeduid. Persoonsnamen die zich hebben ontwikkeld tot soortnamen worden eponiemen genoemd: zeppelin (naar Ferdinand von Zeppelin), braille (naar Louis Braille) etc. Deze term wordt overigens ook…
Chrysalis is een bij veel insecten voorkomend proces waarbij de larve zich transformeert tot een volwassen insect – imago. Insecten met een dergelijke ontwikkeling kennen een volledige gedaanteverwisseling. Dit proces vindt plaats via een apart stadium waarin de larve na de laatste vervelling een ander uiterlijk krijgt. Veel poppen zien eruit als een rond tonnetje…
Vader is de naam voor een man of mannelijk dier met een nageslacht. Het betreft hier dus een eerstegraads verwantschap. In de meeste gevallen heeft de man het nageslacht zelf bevrucht. In dat geval wordt ook wel gesproken van een biologische vader. Als een kind een andere biologische vader heeft dan degene die als de vader…
Een film, rolprent of video is een serie opeenvolgend getoonde, stilstaande beelden. Door de snelheid waarmee de beelden elkaar opvolgen en de nawerking van elk beeld op het netvlies lijken ze een vloeiende en continue beweging te vormen. Vaak is er ook geluid bij. De productie varieert van een kleine handeling om een gebeurtenis vast…
Een normale hartslag heeft bij volwassenen in rust ongeveer een frequentie tussen 60 tot 80 slagen per minuut. Getrainde sporters in rust kunnen hier behoorlijk onder zitten (45/min) en bij inspanning, angst of stress kan de hartslag wel tot boven de 200/min oplopen. Een vuistregel voor de maximaal haalbare normale hartslag is (220 minus de…
Een walkman is een op batterijen werkend apparaat dat compact cassettes afspeelt via een hoofdtelefoon en meegenomen kan worden tijdens het wandelen of fietsen. De term werd in 1979 geïntroduceerd door de Japanse fabrikant van consumentenelektronica Sony. De walkman is bedacht door Masaru Ibuka, samen met Morita-san, oprichter van Sony. De walkman van Bo was…
De slinger van Foucault is een lange slinger die geheel vrij kan oscilleren. De slinger moet in staat zijn om urenlang in beweging te blijven, want als men de slinger handmatig in beweging houdt, kan men (gewild of ongewild) ook het slingervlak beïnvloeden. Dit kan bereikt worden door een zeer lange slinger te maken, met…
De brief gaat terug tot de Indusbeschaving en Mesopotamië in de vorm van kleitabletten. In het Oude Egypte werd papyrus gebruikt om brieven op te schrijven. In het Rome en Griekenland werden wastafeltjes gebruikt. In de Bijbel vormen de brieven van Paulus een belangrijk deel van het Nieuwe Testament. De oudst overgeleverde literaire brieven in…
Verwijten is het ‘iets’ kwalijk nemen van jezelf of iemand anders, het is een uiting van emotie. Meestal is dat ‘iets’ een daad of het nalaten van een daad, maar het kan ook betrekking hebben op een eigenschap. Verwijten gaat verder dan het emotioneel neutrale “schuld hebben aan”. Of men nu schuld of geen schuld heeft aan…
Het wereldkampioenschap hockey voor vrouwen werd in 1998 in het Nederlandse Utrecht gehouden in Stadion Galgenwaard. Het toernooi werd georganiseerd door de FIH en duurde van 20 tot en met 31 juli. Twaalf landen deden mee. De Australische hockeyploeg won de wereldtitel. Voor het eerst werd gelijktijdig het titeltoernooi voor de mannen gehouden. De dames…
Een déjà vu – een eerder gezien – is een bekend verschijnsel in de psychologie. Het betreft de ervaring iets mee te maken waarvan men tegelijkertijd de indruk heeft het al eerder te hebben meegemaakt. Men weet dat dat niet het geval is. Men is de term ook gaan gebruiken als aanduiding van elke bekende…
De primaire kleuren zijn de kleuren die theoretisch volstaan om, als ze door menging met elkaar gecombineerd worden, het grootst mogelijke kleurengamma, of gamut te verkrijgen. In de schilderkunst worden traditioneel de subtractieve primaire kleuren aangegeven als rood, geel en blauw. Dit is afkomstig uit een verouderde kleurenleer uit de achttiende eeuw. Met deze kleuren lukt…
The Gideons International is een organisatie van ongeveer 270.000 christelijke zakenmensen en vrije beroepsbeoefenaars die zich onder meer inzetten voor het verspreiden en beschikbaar stellen van de Bijbel. De organisatie is met name bekend door het plaatsen van bijbels en Nieuwe Testamenten in hotels. Als je daar niets te lezen hebt – trek je een…
Een opmaat of anacrouse is een muziekterm waarmee die onbeklemtoonde muzieknoten bedoeld worden die in een thema gespeeld worden vóór de eerste beklemtoonde noot van de volgende maat. De opmaat leidt muzikaal in de richting van de eerste tel van de erop volgende maat. In het bijzonder wordt met opmaat de onvolledige maat aan het begin…
Een amulet of talisman is een voorwerp waarvan wordt geloofd dat het bescherming zou bieden tegen gevaar, ziekte en ongeluk. Een onderscheid dat al eens gemaakt wordt, is dat een amulet negatieve krachten afweert en dat een talisman positieve krachten aanwendt en zelfs van op afstand kan werken. Dus ik heb een klokje in mijn…
Een podium (meervoud: podia) is een verhoging waarop mensen kunnen gaan staan als ze iets over te brengen hebben op een publiek, bijvoorbeeld een toespraak of preek, zodat ze voor het hele publiek zichtbaar zijn. Een podium kan ook een digitale plek zijn. Ik ben van mijn podium geflikkerd – Nienke zag het gebeuren, maar…
De gedachte “Ik heb gefaald”, is een illusie omdat je eigenlijk bedoelt: “Ik heb toen iets gedaan dat ik nu anders zou doen.” Falen is sterk gekoppeld aan een schuldgevoel. Het heeft vaak te maken met het gevoel tekort te hebben geschoten naar andere mensen toe. Wijs mij één persoon aan die alles perfect doet….
De term dilemma duidt gewoonlijk een keuze aan uit twee of meer alternatieven, die even (on)aantrekkelijk zijn. De keuze kan daarom niet alleen op een logische basis gemaakt worden. De weg om uit een dilemma te geraken is dan ook vaak een zeer persoonlijke keuze. Een klassiek dilemma; Odysseus tussen Scylla en Charybdis Het beeld dat vaak…
Een fiasco is een mandfles voor wijn. In de late middeleeuwen is deze fles – ommanteld met stro – ontwikkeld als bescherming tegen breuk. Zij was vooral in de tweede helft van de 20e eeuw bekend van het wat eenvoudigere type wijn Chianti. Vanwege de kostprijs wordt dit type fles niet zo vaak meer gebruikt….
Een antwoordapparaat of telefoonbeantwoorder is een apparaat dat een telefoongesprek aanneemt, als de telefoon na een vooraf ingestelde tijd niet is opgenomen. De beller krijgt dan een vooraf ingesproken tekst te horen van de gebelde dat hij of zij niet aanwezig is, en dat er meestal een bericht kan worden achter gelaten na de “piep”….
Schrijversblok is het tijdelijke onvermogen van een schrijver of componist om tot schrijven te komen. Het (creatieve) schrijfproces verloopt deels onwillekeurig. De schrijver is gedeeltelijk afhankelijk van factoren die niet onder zijn controle vallen, wat soms leidt tot een (tijdelijk) verlies van inspiratie. Men spreekt over schrijversblok als het om een flinke tijdsspanne van niet…