De programmeergemeenschap heeft een probleem. Vooral de hoogopgeleiden. Zij die een ritme hebben en niet echt creatief genoeg zijn om mee te buigen. Het probleem is twintig tot vijfentwintig jaar aan vooringenomenheid die diep zit ingebakken. Het probleem is dat iemand nu al, met de juiste gereedschappen, best aardig in de buurt komt van goed geschreven code. De gedachte (en de verwachting die erop volgt) is dat een menselijke ontwikkelaar vaak beter is dan een AI-ontwikkelaar.
Vanuit die verwachting worden veel projecten vertraagd door mensen die de code nog steeds zelf willen schrijven. Niet omdat dat telkens opnieuw is afgewogen, maar omdat het beeld van goed werk nog steeds zo is ingericht. De mens schrijft. De mens is de maat.
Angst voor verdringing
Een belangrijke factor daaronder is de angst voor verdringing. Het verlies van een baan is een grote zorg. Mensen in de IT bieden weerstand, en die weerstand is niet los te zien van wat ze te verliezen hebben. Hun opleiding heeft hen vooral geleerd om op hun hoede te zijn. Dat wantrouwen was ooit een vakbekwaamheid, maar zit hun nu in de weg. Het is zoeken naar bevestiging van een overtuiging die vastzit.
Die bevestiging vonden ze eerder in de eindeloze gesprekken over de schoonheid van code. In hun GitHub-reviews. In chats. In het dagelijkse overleg. Elke opmerking lijkt over de code te gaan, maar het is meer: het is een wedstrijd. Samen houden ze de oudere verwachting in stand: de menselijke ontwikkelaar is beter, en wie dat betwijfelt is spuit elf, heeft het vak nog niet begrepen en hoort er niet bij. Dat kan natuurlijk. Maar intussen worden dat soort gedachten links en rechts met grote pas gepasseerd.
Cognitieve dissonantie
Het is niet meer zo als het altijd al werkte. Maar het brein kan nu prima tegenstrijdige overtuigingen vasthouden. Dat wordt cognitieve dissonantie genoemd. Het verwerkt informatie parallel. Het maakt niet uit of die overtuigingen elkaar uitsluiten. Het negeert dat. Iemand kan de hulpmiddelen gebruiken en tegelijk blijven geloven dat hij of zij het werk beter kan. Beide kunnen naast elkaar blijven staan, helemaal bij een programmeur met een bepaalde sticker.
Mensen wijzen die dissonantie meestal aan bij anderen, maar zelden bij zichzelf. Ze proberen hun eigen positie te bewijzen met logica, maar vaak is dat hun eigen logica. Een redenering die rond is zodra je de eerste aanname niet meer bevraagt. De code moet door een mens te volgen zijn, dus moet een mens haar hebben geschreven. De stappen kloppen. De aanname blijft buiten schot.
Emotie eerst, logica later
Het brein werkt daarbij met een lus door de redeneercentra en de emotiecentra. De emotiecentra zijn ouder. Zij sturen de redeneercentra aan. Het bewuste brein heeft een minimale invloed op het onbewuste. De angst voor verdringing hoeft niet uitgesproken te worden om de review te kleuren. Ze kan de toon al gezet hebben voordat het eerste argument wordt geformuleerd. En dan is het hek van de dam. Wat daarna als logica klinkt, is vaak de zin die bij die toon past.
De senior en de junior-reflex
Een senior ziet AI-geschreven code als die van een junior of een stagiaire. Die moet je het altijd moeilijk maken, net als een eerstejaars die je bewust laat twijfelen aan zijn eigen kunnen. Dat is de vooringenomenheid. Niet een moment van twijfel bij een stuk gegenereerde code, maar jaren waarin dit ritueel al vaststond: als het niet van mij is, is er vast iets mee mis. De programmeur zelf zou beter zijn. De dialoog, waar die ook plaatsvond, diende enkel om dat te blijven bevestigen.
Het voetstuk
Er staat ook nog een voetstuk. Gebouwd uit die jaren van overtuiging, reviews en status. Je mag erop blijven staan. Je mag er ook even vanaf stappen. Of eraf flikkeren, als dat eerlijker voelt. Niemand houdt je vast, behalve misschien jijzelf.